O nowej książce Wojciecha Bonowicza „Sto lat. Książka życzeń”

Najnowsza książka Wojciecha Bonowicza „Sto lat. Książka życzeń” jest fragmentem projektu „Życzenia. Niematerialne dziedzictwo Małopolski zawarte w obyczajach pielęgnujących więzi międzyludzkie – badania, publikacje, edukacja”, którego pomysłodawcą było Muzeum Etnograficzne im. S. Udzieli w Krakowie. Natomiast, natchnieniem do takiej, a nie innej formy książki, w której liczne ilustracje przeplatają się z krótkimi, ale treściwymi tekstami, były, jak pisze jej autor, same zbiory Muzeum. Na poły osobista, na poły oparta na ogólnodostępnych źródłach książka stanowi swego rodzaju sentymentalny zbiór życzeń. Przy czym sentymentalizm w niczym nie ujmuje jej powagi.

Książkę, złożoną ze scen zapamiętanych i wyobrażonych, otwiera „Guzik”, nie magiczny ani nie zatrzaskowy, ale rozdział pod takim tytułem. Opowiada on o zwyczaju łapania za guzik, kiedy widzimy kominiarza. W tym prostym zawierzeniu, że taki gest przyniesie bogactwo widać upływ czasu, bo któż dziś spotyka jeszcze kominiarza? O spotkaniach, o które dziś już trudno, jest też rozdział „Dzieci”, w którym Wojciech Bonowicz przypomina czytelnikowi o tym, jak się „chodziło po kolędzie” i „po śmigusie” na wsi. O wsi i zwyczaju śpiewania przy wielu okazjach przeczytamy z kolei w rozdziale pod tytułem „Młodzi”. Słowom poświęcił autor dwa rozdziały, bo o sile słów przeczytamy zarówno w tym zatytułowanym właśnie „Słowo”, jak i w „Sekrecie”, w którym moc słów widać szczególnie w starych pamiętnikach.

Cała „Książka życzeń” jest swego rodzaju pamiętnikiem, zapisem tęsknot za tym, co minęło, a co zostało zastąpione przez inne, mniej człowiecze, bardziej bezduszne. Jest opowieścią o kartce z życzeniami wypartej przez sms (kupując kartki przed świętami, dbało się o to, żeby się nie powtarzały), o odchodzących do lamusa kolędnikach, o śpiewach weselnych zastąpionych dźwiękami muzyki z odtwarzacza (a śpiew ten zawierał pouczenia i przestrogi), czy choćby o prześmiewczych przekleństwach, które zostały zastąpione nienawistnymi kłótniami (słowo wyleci ptakiem, a wróci wołem). Jest wreszcie zapisem świata minionego, do którego każdy z nas skrywa w sobie tęsknotę.

Ta niepozorna książeczka z ogromnym ładunkiem emocjonalnym jest niczym odkrycie Alicji, że za tą małą dziurką od klucza ciągnie się wielki i piękny świat. W tym przypadku świat wspomnień złożony z sekretów, modlitw i słów, prawdziwy „koncert życzeń”, którego „młodzi” już nie pamiętają.

„Sto lat. Książka życzeń” to także pamiętnik, w którym wiele zagiętych rogów skrywa niespodzianki. Jest też swego rodzaju rozliczeniem z przeszłością, podsumowaniem, co szczególnie widać w rozdziale „Sekret”, który wspomina istnienie pamiętników, ale jest też wyliczanką tych, którzy odeszli.

Wracając do wspomnianych na samym początku ilustracji ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie (w opracowaniu Anny Bujnowskiej) warto zwrócić uwagę na ich różnorodność. Znajdziemy wśród nich przedwojenne karty okolicznościowe i liczne fotografie przedstawiające sceny z życia – mężczyznę przy radioodbiorniku, kolędnika przebranego za śmierć czy fotografię kominiarza wędrującego po wsiach.

Dziś, kiedy kartki pocztowe z życzeniami i pozdrowieniami możemy najczęściej podziwiać na wystawach i w poświęconych im wydawnictwach, o kolędników rzadko widzimy, a o koncertach życzeń wnukom opowiadają dziadkowie, warto sięgnąć po książkę Wojciecha Bonowicza, która porusza struny wzruszeń, i każe myśleć, że może jednak warto odkurzyć przeszłość?

comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.