Demokratyczne państwo prawa – utopia czy rzeczywistość?

Wbrew powszechnemu przekonaniu osób niezwiązanych zawodowo z prawem, jego stanowieniem i realizacją, można stwierdzić, że nie istnieje jeden, uniwersalny, idealny model prawny, który wolny byłby od zagrożeń manipulacją i posądzeń o uległość wobec wpływów zewnętrznych. Modele dalsze lub bliższe domniemanemu ideałowi kształtowane były na przestrzeni wieków, a więc zmieniały się w czasie, tworzone były w różnych systemach politycznych, a także w państwach o odmiennych tradycjach prawniczych lub kulturowych. Szczególną pozycję w tych modelach zajmują sędziowie. Lęk przed ich władzą sprawia, że poszczególne modele bądź pozwalają na swobodne działanie sędziów w obrębie prawa – dużą swobodę interpretacyjną, bądź ściśle wiążą ich z literą obowiązujących kodeksów. Czy sędzia ma być „ślepym” egzekutorem prawa (a, co, jeśli prawo jest krzywdzące dla obywateli?), czy działać zgodnie ze skandynawską zasadą, według której „sądy nie mogą czynić niesprawiedliwości”? Czy sądy mają kierować się wyłącznie prawem, czy również narodową racją stanu, czy racją jakiejś wspólnoty? A może rację ma Immanuel Kant, mówiąc, że „jeśli sędzia chce wymierzać sprawiedliwość, powinien to czynić ze swej własnej kieszeni”.

Od rozważań ogólnych przeszedł nasz prelegent, do problemów bliskich, problemów polskiego prawodawstwa, a szczególnie sądownictwa. Dostrzega w nich szereg niedoskonałości, jednakże widzi zupełnie inne od wprowadzanych sposoby rozwiązań. Za podstawowe źródło władzy sędziowskiej przyjmuje kompetencje, które w efekcie prowadzą do powtarzalności orzeczeń, a co za tym idzie do ich przewidywalności. System ten, choć wymagający, zdecydowanie usprawnia działanie wymiaru sprawiedliwości. Wymaganie jest zasadnicze: właściwa edukacja na wydziałach prawa, a także autorytet profesorów i ich niezależność od prawa realizowanego.
Ciekawym wątkiem rozwiniętym podczas dyskusji po wykładzie, było zagadnienie przyszłości prawodawstwa w dobie cyfryzacji i powszechnej algorytmizacji.

W podsumowaniu dyskusji stwierdziliśmy zgodnie, że jedyny skuteczny wpływ na tworzenie i sposoby egzekwowania prawa w państwie demokratycznym mają wyborcy, i do tej obywatelskiej aktywności wzajemnie się zachęcamy.

comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.