Dylemat miejsca światopoglądowego

W II połowie XX wieku pojawia się zjawisko Kościoła otwartego i Kościoła zamkniętego. Ten ostatni dominował przez wieki, od czasów Konstantyna Wielkiego. Zaczął jednak kruszeć z chwilą upadku Państwa Kościelnego, czyli w okolicach 1870 roku. Cechował go w istotny sposób wrodzony konserwatyzm i tradycjonalizm, stałe, wieloletnie opóźnienie czasowe w rozumieniu nowych zjawisk w nauce, polityce i społeczeństwie oraz dążenie do wpływu na władze polityczną.