Posted on: 19 sierpnia 2010 Posted by: Redakcja Comments: 0

19 sierpnia 1970 r. zmarł Paweł Jasienica, historyk, pisarz, powszechnie znany jako autor niezwykle popularnych książek z cyklu „Polska Piastów” oraz „Polska Jagiellonów”. Był on także, od 1946 r., współpracownikiem „Tygodnika Powszechnego”. Na swojej stronie internetowej pismo przypomina poświęcony Jasienicy artykuł Marka Zająca.

Urodził się 10 listopada 1909 r. w Symbirsku nad Wołgą jako Leon Ludwik Beynar. Do Polski – na Wileńszczyznę – wrócił wraz z rodziną w roku 1920. Historię ukończył w Wilnie, na Uniwersytecie Stefana Batorego. W 1935 r. debiutował książką „Zygmunt August na ziemiach dawnego Wielkiego Księstwa”. W czasie II wojny światowej był oficerem Armii Krajowej. W 1944 r. aresztowany i przesłuchiwany przez NKWD, wcielony do Ludowego Wojska Polskiego, zdezerterował i przyłączył się do brygady „Łupaszki”.

Po wojnie znalazł się w Krakowie, gdzie w 1946 r. został członkiem redakcji i publicystą „Tygodnika Powszechnego”. Wtedy też przyjął pseudonim Paweł Jasienica. W 1948 r., podczas likwidacji brygad wileńskich, został aresztowany przez UB. Zwolniony dzięki interwencji Bolesława Piaseckiego wstąpił do Stowarzyszenia Pax.

W 1959 r. został jednym z wiceprezesów Związku Literatów Polskich, był również uczestnikiem i ostatnim prezesem Klubu Krzywego Koła. W 1964 r. podpisał list 34 przeciw cenzurze. W tym okresie (od 1966 r. był także wiceprzewodniczącym polskiego PEN Clubu) nasiliła się inwigilacja wspierającego działalność opozycyjną pisarza przez bezpiekę. Poparcie protestów studenckich w marcu 1968 r. doprowadziło do zakazu wydawania jego publikacji w latach 1968-1970 oraz usunięcia z ZLP. W wygłoszonym 19 marca 1968 r. przemówieniu Władysław Gomułka zasugerował związki Jasienicy z służbą bezpieczeństwa, których dowodem miało być szybkie zwolnienie pisarza z więzienia w 1948 r. Historyka dotknął z tego powodu środowiskowy ostracyzm.

W grudniu 1969 r. Jasienica ożenił się z Zofią O’Bretenny. Z opublikowanych przez IPN w 2002 r. akt bezpieki okazało się, że była ona współpracowniczką Służby Bezpieczeństwa, która od połowy lat 60. donosiła na swego przyszłego męża. Jasienica zmarł na raka płuc 19 sierpnia 1970 r. W 2007 r. pośmiertnie odznaczony został Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Paweł Jasienica był autorem kilkunastu książek hisotorycznych, reportażowych i eseistycznych. Spośród prac historycznych najbardziej znane to „Polska Piastów”, „Polska Jagiellonów” oraz trzytomowe dzieło „Polska Obojga Narodów”. Inne znane jego książki to „Ostatnia z rodu” (o Annie Jagiellonce), „Słowiański rodowód” (zbiór reportaży archeologicznych) czy „Trzej kronikarze”. Ostatnią jego książką był „Pamiętnik” – pracę nad nią przerwała śmierć pisarza.

comments

Leave a Comment